Կինեզիթերապիան (հունարեն <<կինեզիս>>՝ շարժում, <<թերապիա>>՝ բուժում) բուժումն է շարժման միջոցով: Սակայն բուժում է ոչ թե ինքնին շարժումը, այլ ճիշտ շարժումը:
Վերջին տարիներին կինեզիթերապիան, որպես բուժական ֆիզկուլտուրայի տարատեսակ, ամբողջ աշխարհում լայն տարածում է ստացել՝ հանդես գալով որպես հենաշարժողական ապարատի պաթոլոգիաների
այլընտրանքային (ոչ դեղորայքային) բուժման մեթոդ, ինչը ժամակակակից բժշկության ասպարեզում ակտուալ խնդիր է:
Առողջացման ուղղվածության գիտական ուսումնասիրությունները ակտիվացել են 90-ական թվականների կեսերին: Գիտական-պրակտիկ պոտենցիալի կատարելագործմանը և տեխնոլոգիական բազայի մոդեռնիզացիային (գերժամանակակից վերականգնողական մարզասարքերի ստեղծումը) հանգեցրել են, մի կողմից, բնական առողջացման նոր անատոմիա-ֆիզիոլոգիական մեխանիզմների, և մյուս կողմից, ավանդական բուժական ֆիզկուլտուրայի հասկացությունների միջև հակասության: Հենց այդ հակասությունն էլ խթան է
ծառայել կինեզիթերապիայի՝ որպես ինքնուրույն գիտական ուղղվածության զարգացման համար, որն առաջացել է երկու գիտությունների հատման կետում. բժշկության և ֆիզիկական կրթության: Գիտելիքների և պրոֆեսիոնալ հմտությունների ինտեգրման շնորհիվ կինեզիթերապիան այսօր առաջատար տեղն է զբաղեցնում հենաշարժողական ապարատի, հատկապես ողնաշարի խրոնիկ հիվանդությունների բուժման գործում:

Մեջքի ողնաշարային ծագման ցավերից (կապված ողնաշարի հետ) տառապում է մարդկանց գրեթե 50 տոկոսը, իսկ նրանք, ովքեր գանգատներ չունեն, մշտապես հանդիսանում են հիվանդ դառնալու հնարավոր թեկնածու: Մեջքի ցավերը տանջալի են, կտրուկ սահմանափակում են շարժունակությունը և
նվազեցնում են կյանքի ընդհանուր որակը:
Դիտարկումները վկայում են, որ մեջքի ցավերից տառապողների 95 տոկոսի մոտ իրանի մկանային կորսետը (մեջքի կմախքային մկաններն ու որովայնային ճնշամկանները (пресс)) թույլ է, և այդ պատճառով
բավարար չէ ողնաշարի հաստատուն դիրքի ապահովման համար (ողնաշարն ինքնին իր դիրքը պահպանել չի կարող և կորսետի կարիք ունի): Երբ իրանի մկանները, որոնք հանդիսանում են ողնաշարի կայունության
պահպանման առաջին սահմանագիծը, թուլանում են, ծանրաբեռնվածությունն իրենց վրա են վերցնում ողնաշարի խորը մկանները, որոնք իրենց հերթին դրա կայունության երկրորդ սահմանագիծն են: Դրա արդյունքում խորը մկանները նշանակալի լարման տակ են ընկնում, ինչը կարող է փոխարկվել պաթոլոգիայի՝
ջղաձգումներով գերլարման, դրան էլ կարող են նպաստել խորը մկանները ծանրաբեռնող ֆիզիկական գործողությունները՝ կռանալը, շրջումները, ծանրության բարձրացումը, մշտապես նույն դիրքով աշխատանքը:
Խորը մկանների գերլարմանը նպաստում են նաև ավելորդ քաշն ու կեցվածքի շեղումները:
Կտրուկ ցավեր ունենում են իրանի պինդ մկանային կորսետ ունեցող մարդիկ, օրինակ մարզիկները, կրկեսի, բալետի արտիստները: Այդպիսի մարդիկ աշխատում են շատ մեծ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությամբ, որը գերազանցում է նրանց մկանային կորսետի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները՝ զարգացնելով խորը
մկանների լարումը դրանց ջղակծկումներով, և բնականաբար, մեջքի ցավերով:
Մկանային հյուսվածքը պետք է կազմի մարդու քաշի 40 տոկոսը ամբողջ կյանքի ընթացքում: Այդ պատճառով այն կարելի է վերագրել մարդու ֆունկցիոնալ (դինամիկ) հաստատունին: 40 տոկոս ցուցանիշը պետք է համալրվի 18-21 տարեկանում: Մկանային հաստատունի մեծությունը ենթարկվում է <<կծկում-

թուլացում>> կանոնին (Գ. Շելտոն), այսինքն ճիշտ մարմնամարզությանը: Եթե ամբողջ կյանքի ընթացքում այդ պայմանը չխախտվի, ապա մկանային հաստատունը, պահպանվելով, նորմալ ռեժիմում կպահի տեղաբաշխման
ֆունկցիան, հետևաբար և օրգանիզմի հոմեոսթազը: Եթե հաստատունը չի պահպանվում, տեղի է ունենում սնուցման (տեղաբաշխման) խանգարում, այսինքն դիստրոֆիա, ինչն էլ հանգեցնում է դեգեներատիվ փոփոխությունների՝ արթրոզների, միջողային սկավառակների ճողվածքների, հոդատապի, (подагра) և այլ ոչ հոդային հիվանդությունների:
Ժամանակակից կինեզիթերապիայի հիմնադիրներից մեկն է հանդիսանում բժշկական գիտությունների դոկտոր, կինեզիթերապիայի մասնագետների ռեգիոնալ հասարակական կազմակերպության նախագահ Սերգեյ Միխայլովիչ Բուբնովսկին, մարդ, ով ողնաշարի վնասվածքից հետո ավելի քան 25 տարի քայլել է հենակների
վրա, կրել է կոնքազդրային հոդի էնդոպրոթեզավորում: Նա մշակել է հենաշարժողական ապարատի հիվանդությունների դեպքում ակտիվ վերականգնման համակարգ ժամանակակից նեղ տեղայնացված և
բազմաֆունկցիոնալ մարզասարքերի վրա և առաջին անգամ փուլային վերականգնում՝ կոնքազդրային հոդի տոտալ էնդոպրոթեզավորման ժամանակ: Վերականգնման սիստեմը արդունավետ և անվտանգ է, ինչը պատճառ
է հանդիսացել ինչպես Ռուսաստանում և ԱՊՀ երկրներում, այնպես էլ Իռլանդիայում, Կիպրոսում և այլուր դրա արագ տարածման համար:
Հենաշարժողական այս կամ այն հիվանդության ախտորոշման դեպքում կինեզիթերապիան ուղղորդվում է ոչ միայն ընդհանուր տարածված չափանիշերով, այնպիսիք, ինչպիսին են կյանքի և հիվանդության պատմությունը, հիվանդի զննումը, ռենտգենյան նկարների վերլուծությունը, մագնիսառեզոնանսային և
համակարգչային տոմոգրաֆիայի (МРТ, КТ) հետազոտությունները, այլ նաև շարժման ժամանակ ողնաշարի բոլոր հատվածների միոֆասցիալ հյուսվածքի վիճակի պարտադիր գնահատականով, ինչն էլ սկզբունքային
տարբերությունն է հանդիսանում գոյություն ունեցող ախտորոշման մեթոդիկաներից: Մշակված են միոֆասցիալ տոպոգրաֆիկական ախտորոշման հատուկ քարտեր, որոնք նախատեսված են մարմնի կինեմատիկայի թույլ գոտիների բացահայտման համար, և դրանց հիման վրա կազմված՝ հենաշարժողական
ապարատի քրոնիկ հիվանդություններով տառապող հիվանդների բուժական քարտերը ուղղված են նշված խանգարումների վերացմանը. սկսած ձգվածությունից, հիպոտրաֆիայից, հիպերտոնուսից մինչև մկանային
անբավարարության տարբեր աստիճաններ:
Կինեզիթերապիան ուղղված է շարժողական համակարգի ֆունկցիայի մոբիլիզացմանը, մկանային հյուսվածքի ակտիվացումը նպաստում է հեմոդինամիկայի վերականգմանը և դիստրոֆիկ գործընթացից
ախտահարված գոտիների սնուցմանը: Խարսխված անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, բիոմեխանիկայի, նեվրոլոգիայի, նեյրոֆիզիոլոգիայի, օրթոպեդիայի վրա՝ կինեզիթերապիայի հիմքն է.
 խիստ լոկալ և դոզայավորված ազդեցությունը ախտահարված գոտիների վրա (նեղ տեղայնական և բազմաֆունցկիոնալ մարզասարքերի կիրառման միջոցով) դիստրոֆիայից ազատվելու նպատակով, այսինքն արյան շրջանառության վերականգնման և բորբոքման վերացման նպատակով. ազդեցությունն
ուղղված է միայն հոդի մկանակապանային ապարատի վրա հոդային մակերևույթների դեկոմպրեսիայի ֆոնին, մկանների անտրոպոմետրիկ երկարության, դրանց կառուցվածքի և առաձգականության վերականգմանը:

 Հոդի շարժունակության բարձրացումը՝ դեգերատիվ փոփոխված հոդային մակերևույթները մեկը մյուսին հպման բացառման հաշվին, ինչպես դա տեղի է ունենում, օրինակ, առանց մարզասարքի կիրառման վարժություններ կատարելիս:
 Ողնաշարի և չմարզված, թուլացած մարմնի վրա քաշի ազդեցության վերացումը:
 Յուրաքանչյուր պարապմունքի ժամանակ ծրագրի չափաբաժնի թեթևությունը՝ որը կազմվում է հաշվի առնելով միոֆասցիալ ապարատի գործառույթի խախտումը, գործողությունների և հոդերի շարժումների միջակայքերի մեծացման վերահսկողությունը:
 Մարզասարքերի վրա բուժիչ շարժումները պիտի ճիշտ լինեն, այսինքն բացառեն մկանների, կապանների և հոդային մակերևույթների կառուցվածքի վատթարացումը: Շարժումների ճշգրտությանը կարելի է հասնել՝ հիվանդին սովորեցնելով դրա ճիշտ կատարման տեխնիկան, և ճիշտ դիաֆրագմալ շնչառության կիրառմամբ, այսինքն առավելագույն լարման ժամանակ արտաշունչը, ինչը նպաստում է մկանային խմբերի մեծամասնության ռելաքսացիային և ինքնին շարժումը կատարելու հնարավորությանը:
 Ցավային դոմինանտի վերացումը, այսինքն հիվանդի հետ բացատրական աշխատանքը, հոգեբանական թրեյնինգը, ցավի աղբյուրներին սահմանակից գոտիների հիերխիկ հնազանդության հաշվառումը:

Կինեզիթերապիայի ցուցում են հանդիսանում օստեոխոնդրոզը, և որպես դրա բարդացում՝
միջողային սկավառակների ճողվածքները, սկոլիոզները երեխաների մոտ, Բեխտերեվի հիվանդությունը, մանկական ուղեղային կաթվածի որոշ ձևեր, ողնաշարի կոմպրեսային կորտվածքները, արթրոզները,
<<սառցակալած>> ուսի համախտանիշը, խոշոր հոդերի և ողնաշարի վիրահատություններից, կոնք- ազդրային և ծնկան հոդերի էնդոպրոթեզավորումներից հետո վերականգնումը, վիսցերալ պաթոլոգիան: