Էլիտ-Մեդ բժշկական կենտրոն

Երևան, Հակոբ Հակոբյան 3/15

Էլ.հասցե:

[email protected]

Աշխատանքային ժամեր

Երկ-Շբթ: 8.30am - 7.00pm

Title

Autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et dolore feugait.

Tag Archive

«Առողջության համար պետք է ցուրտ և շարժում»

Բժիշկ Բուբնովսկու խորհուրդները

Պրոֆեսոր Բուբնովսկին ոտքի է կանգնեցնում մարդկանց, ովքեր ավելի քան 10 տարի կյանքն անցկացրել են հաշմանդամի սայլակի մեջ, և բուժում է ողնաշարի ճողվածքները առանց վիրահատությունների: Իր մեթոդիկայի օգնությամբ նա ինքը սկսել է քայլել առանց հենակների, չնայած որ 27 տարի շարունակ մի քայլ անգամ առանց դրանց անել չէր կարող:

«Ես 22 տարեկան էի, երբ սարսափելի վթարի ենթարկվեցի, _հիշում է Բուբնովսկին: _Մեքենայի վարորդը ղեկին քնեց, իսկ մեքենան հսկայական արագությամբ դուրս թռավ ճամփեզրից: Կլինիկական մահ տարա, իսկ երբ ուշքի եկա, պարզվեց, որ անվնաս է մնացել միայն ձախ ոտքս: Մնացած բոլոր ոսկորներս կոտրվել էին, երեք ող վերածվել էին «գարմոշկայի»»:

Բժիկները տղային կտոր-կտոր են հավաքել: Հեռանկարը անմխիթար էր՝ ցմահ հաշմանդամություն: Սերգեյը չի հաշտվել այդ հեռանկարի հետ և սկսել էց իր վրա փորձել այն ամենն, ինչ առաջարկում էր ավանդական բժշկությունը: Սակայն անարդյունք:

Բուբնովսկին, որն այդ ժամանակ ուսանող էր, սկսեց ուսումնասիրել առողջացման ոչ դեղորյաքային մեթոդները՝ ամեն ինչ փորձելով իր վրա: Այն, ինչ օգնում էր, դարձել է այսօր Կինեզիթերապիա (բուժում շարժման միջոցով) կոչվող մեթոդի հիմքը: Դրա օգնությամբ Սերգեյ Բուբնովսկին իրեն ոտքի կանգեցրեց:

Ոսկորները չեն ցավում

Բժիշկ Բուբնովսկին համարում է, որ այսօր հիպոդեմիայով տառապում է մարդկանց 90 տոկոսը: Կինեզիթերապիան անհրաժեշտ է բոլորին, և՛ երեխաներին, և՛ մեծերին:

-Մարդիկ մեզ են դիմում հիմնականում բողոքելով մեջքի ու հոդերի ցավերից: Սակայն ցավերն առաջանում են ոչ թե ոսկորներում, ինչպես թվում է, այլ մկաններում, կապաններում, ջլերում: Ոսկորը սնուցվում է մկանների միջոցով, իսկ նյութափոխանակությունը կատարվում է միայն այն ոսկորներում, որոնք աշխատում են: Եթե մկանները չեն աշխատում, ոսկորներում տեղի են ունենում դիստորֆիկ փոփոխություններ: Ընդունված է կարծել, թե դրանք տարիքային երևույթներ են: Բայց դա այդպես չէ: Հենց որ մկաններրը սկսում են աշխատել, խնդիրները վերանում են: Այդ պատճառով օստեոխոնրոզը, ճողվածքները, սկավառակների պրոտրուզիաները, հոդացավերը և մեջքի ցավերը բուժվում են ոչ թե հանգստի միջոցով (ինչը սովորաբար խորհուրդ են տալիս), այլ շարժման:

Այլ հարց է, որ ամեն շարժում չէ, որ օգտակար է: Սխալ մարմնամարզությունն ու ֆիզկուլտուրան կարող են վնաս հասցնել (հատկապես  40-ից հետո, երբ հիվանդություններ են կուտակվում): Որպեսզի որոշվի, թե որ մկանները պիտի աշխատեն որպեսզի «սնունդ» հասցնեն դեպի պրոբլեմային գոտի,  և հաշվարկվի օխտիմալ ծանրաբեռնումը և մարզումների ռեժիմը, պետք է բժիշկ-կինեզիթերապևտ:

Ներծծել ճողվածքը

Ճիշտ է արդյոք, որ ճողվածքներն առաջանումեն ծանրություններ բարձրացնելու պատճառով:

Ճողվածքը քրոնիկական վիճակ է, որն առաջանում է ողնաշարում դիստրոֆիկական պրոցեսների հետևանքով: Եթե այդ մասում մկանները չեն աշխատում, սկավառակը (որը 80 տոկոսով կազմված է ջրից և չունի սեփական անոթները), չստանալով սնունդ, չորանում է: Վիրաբույժները այն կտրում են (ինչով մարդուն դատապարտում են ցմահ տանջանքների), իսկ մենք հատուկ վարժությունների համակարգի միջոցով մոտենում ենք պրոբլեմային մկաններին, աշխատեցնում ենք դրանք, և ճողվածքը ներծծվում է: Բժիշկների ձեռքն ընկնելն այսօր վտանգավոր է , կամ թունավորելու են հաբերով, կամ ինչ-որ բան են կտրելու: Ես միշտ ասում եմ. «Եթե արյունդ չի լերդանում, ոսկորներդ դուրս չեն ընկել՝ վիրաբույժ պետք չէ: Ինքդ գլուխ կհանես»:

Այսօր քիչ հիվանդներ են դուրս գալիս նեվրոպաթոլոգի մոտից, առանց «օստեոխոնդրոզ» ախտորոշման:

-Օստեոխոնրոզը հիվանդություն չէ, այլ պատիժ է սխալ կենսակերպի համար: Քիչ շարժվող մարդկանց մոտ օստեոխոնդրոզն առաջանում է արդեն 20 տարեկանում: Սակայն մարմնամարզության օգնությամբ դրանից կարելի է ազատվել:

-Ինչու են հոդերի ու մեջքի հիվանդություններն այդքան տարածված:

-Մարդկությանը կործանում է այն, որ մարդիկ անընդհատ հանգստի ու տաքության մեջ են, իսկ առողջության համար պետք է ցուրտ և շարժում: Ես միշտ զգուշացնում են հիվանդներին, որ առողջացման համար նրանք պետք է ունենան համբերություն, աշխատասիրություն և լսեն: Նա, ով պատրաստ է դրան, առողջանում է:

Առանց ցավի փրկություն չկա:

-Ինչ անել, եթե ցավը վրա է հասել, իսկ մոտակայքում բժիշկ չկա:

-Ամենամեծ սխալն է՝ նման վիճակում ընդունել ցավազրկող ներարկումներ, որոնք ընդամենը վերացնում են ցավային ազդակը, սակայն խնդիրը չեն լուծում: Ես նման դեպքերում ասում եմ. «Իջի հատակին ու սողա՛»: Յուրաքանչյուր շարժում պետք է համատեղել դիաֆրագմալ ելքով՝ դա նվազեցնում է օրգանների ներքին լարումը, թուլացնում մկանները: Երբ մարդը շարժվում է, աշխատում է արյան հոսքը, ինչի շնորհիվ լավանում է մկանների ու ոսկորների սնուցումը, անցնում են այտուցներն ու ցավը:

Ամենից բարդը ցավային զգացողությունը հաղթահարելն է: Սակայն առանց ցավի առողջանալ հնարավոր չէ: Ես միշտ ասում են այցելուներին.«Փոքր ցավին դիմացիր, իսկ մեծը մի՛ հանդուրժիր»:

Ինչ անել չհիվանդանալու համար

-Քայլել:

10 հազար քայլ՝ դա քայլքի 2 ժամն է 6 կմ/ժամ արագությամբ: Նման զբոսանքներ կարող են իրենց թույլ տալ միայն թոշակառուները:

Մնացածին առողջության պահպանման համար բավարար է քայլել ամեն օր 15-20 րոպե, սակայն ամբողջական ներգրավվածությամբ (պուլս 140-145 հարված րոպեում,, մաշկի կարմրում, քրտնարտադրություն):  

Ֆիզիկական ծանրաբեռնում

Առողջության և երկարակեցության երրորդություն

Կքանստումներ-ծանրաբեռնում են ոտնաթաթերը, ծնկները, ազդրերը (մարմնի «առաջին հարկը»):  Կքանստումների ժամանակ արյունը ոտքերից վերադառնում է դեպի սիրտ և գլուխ: Նստել պետք է շնչելիս, իսկ բարձրանալ՝ արտաշնչելով:

Կատարել օրը 10 անգամ, 10 կքանստում, աստիճանաբար մեծացնելով միջակայքը: Եթե դժվար է, կարելի է բռնվել դռան խոռոչի կողքերից կամ շվեդական պատից:

Կարևոր է. Արթրոզների (քայքայված հոդերի) ժամանակ կքանստումները ցուցված չեն:  

Վարժություններ որովայնային ճնշակմանների համար (պրեսս)- ծանրաբեռնում ներքին օրգանների համար, որոնք որովայնային հատվածում են՝ մարմնի «երկրորդ հարկում»: Պառկած մեջքի վրա՝ բարձրացնել և իջեցնել ոտքերը (իդեալական է դրանք գլխի ետև անցնկացնելը):

Այդ վարժության շնորհիվ ձգվում է ողնաշարը, տեղի է ունենում ներքին օրգանների մերսում, ամրանում է որովայնային պատը: Դա աղիներում կանգային երևույթների և ներքին օրգանների իջեցումների պորֆիլակտիկա է: Կատարել օրական 20-50 անգամ:

Հատակից հրումներ (ծանրաբեռբում սրտի, կրծքի, գլխի՝ մարմնի «երրորդ հարկի» համար): Հատակից հրումներ կարող են անել միայն երիտասարդ և առողջ մարդիկ: Որքան շատ մարդը ունի հիվանդություններ, այնքան ավելի «բարձրից» պետք է սկսել հրումները (պատից և սեղանից):

Չնայած որ հրումները համարվում են տղամարդկանց վարժություններ, դրանք վստահաբար խորհուրդ է տրվում կանանց՝ դա մաստոպաթիայի լավագույն պրոֆիլակտիկան է:

Կատարել 5-10 կրկնություն, օրվա ընթացքում 10 անգամ:

Հղումը՝ Еженедельник “Аргументы и Факты”

Please follow and like us:

Պինդ մկանային կորսետ, և մեջքի ցավ ասես չի եղել

Երկրանգնդի բնակչության մետ կեսը տառապում է մեջքի ցավերից, որոնք կապված են ողնաշարի հետ: Դրանք տանջալի են, սահմանափակում են ողջ կենսագործունեությունը, զգալի իջեցնում են կյանքի ընդհանուր որակը:

Առաջարկվում են ավանդական և ոչ ավանդական բժշկության բազմաթիվ բուժական միջոցներ (ինչը իր հերթին խոսում է հուսալի միջոցի բացակայության մասին), որոնք տարբեր էֆեկտներով նվազեցնում են ցավը (ցավերն, ի դեպ, մեղմանում են և առանց բուժման), սակայն դրանք հետո կրկին սաստկանում են:

Տարածված կարծիք կա, որ մեջքի ցավերը պայմանավորված են օստոեխոնդրոզով (ողնաշարի ոսկրա-աճառային կառուցվածքների դեգեներատիվ փոփոխություններ): Սակայն օստեոխոնdրոզի արտահայտման  և մեջքի ցավերի միջև ուղիղ կապ չկա: Ցավեր կարող են ունենալ երիտասարդները, ովքեր չունեն օստեոխոնդրոզի որևէ նշան, և հակառակը, կան արտահայտված օստեոխոնդրոզով մեծահասակներ, որոնք ընդհանրապես մեջքի ցավերից չեն բողոքում: Բացի այդ, յուրաքանչյուր մարդու ցավերի դիմանիկան ցույց է տալիս, որ դրանք կախված չեն օստեոխոնդդրոզից: Ցավերը կարող են հայտնվել և մի քանի րոպե անց անհետանալ, մինչդեռ օստեոխոնդրոզը հարաբերականորեն կայուն է, և այդ րոպեների ընթացքում որևէ փոփոխության չի ենթարկվում:

Հետևաբար, ցավերն առաջացնողն ու դադարեցնողը պետք է լինի մեկ այլ գործոն: Հիվանդների մեծամասնության մոտ այդ գործոնը ողնաշարի խորը մկանների ջղաձգումներն են (սպազմերը), որոնք ցավի աղբյուր են հանդիսանում ինչպես ինքնին, այնպես էլ ողնուղեղային նյարդերի կոմպրեսիայի (ճնշման) միջոցով:

Ինչու են առաջանում ողնաշարի խորը մկանների ջղաձգումները

Ուսումնասիրությունները վկայում են, մեջքի ցավերից տառապող մարդկանք 95 տոկոսի մոտ իրանի մկանային կորսետը թույլ է, ուստի բավարար չէ ողնաշարի ստաբիլ վիճակի պահպանման համար: Երբ իրանի մկանները թուլանում են, կոմպենսացիան  իրենց վրա են վերցնում ողնաշարի խորը մկանները: Դրա արդյունքում այդ մկանները ենթարկվում են նշանակալի ճնշման, ինչը հեշտությամբ կարող է վերածվել պաթոլոգիայի: Իրենց հերթին դրան նպաստում են տարատեսակ ֆիզիկական ծանրաբեռնումները, թեքումները, միատեսակ դիրքով աշխատանքը և այլն: Ողնաշարի խորը մկանների գերլարմանը նպաստում են նաև քաշի ավելցուկը և կեցվածքի շեղումները:

Կինեզիթերապիան մշակել և հստակ իրականացնում է բուժման և երկրորդական պրոֆիլակտիկայի մեթոդիկա, որը թույլ է տալիս արդյունավետ լուծել չորս հիմնական խնդիր.

-լավացնել ողնաշարի բոլոր կառույցների սնուցումն ու ֆունկցիոնալ վիճակը (ողերի մարմնի ու դրանց հոդային մակերևույթների, միջողային սկավառակների, կապանների, ողնաշարային մկանների),

-ուղղել կեցվածքի շեղումները,

-ձևավորել հստակ միտում դեպի մարմնի քաշի կարգավորումը,

-ձևավորել միտում դեպի սրտանոթային համակարգի ֆունկցիայի կարգավորումը:

Երեք ամսվա ընթացքում ադեկվատ ուժային վարժություններով մարզված պացիենտների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ նախկինում մեջքի պարբերաբար ցավեր ունեցած մարդկանց 80 տոկոսի մոտ դրանք դադարել են, և մնացած մասի մոտ  ցավային նոպաները դարձել են ավելի հազվագյուտ: Բուժման հրաշալի արդյունք է նկատվում նաև մի շարք պացիենտների մոտ, ովքեր ունեցել են սկավառակների ճողվածք, ինչի շնորհիվ վերանում է վիրահատական միջամտություն կատարելու անհրաժեշտությունը:

Մեջքի ցավերի բուժման համար ֆիզիկական վարժություններ կատարվել են նաև անցյալում: Սակայն ավանդական բուժական ֆիզկուլտուրայում վարժությունների կառուցվածքն ու չափավորումը անբավարար էին ու պակաս արդյունավետ, քանի որ դրանց պարամետրերը այլ են:

Հղումը՝ Роль современной кинезитерапии в лечении и профилактике заболеваний опорно-двигательного аппарата и заболеваний общесоматического профиля

Please follow and like us:

Հիվանդի զննումը կոնքազդրային հոդի արթրոզի ժամանակ

Կոկսարթրոզի ախտորոշման որոշակիության համար ամենից հաճախ դիմում են արյան կլինիկական և բիոքիմիական ախտորոշման, ռենտգենոգրաֆիայի, մագնիսա-ռեզոնանսային կամ համակարգչային տոմոգրաֆիայի:

Արյան կլինիկական ախտորոշումը և արթրոզի դեպքում բիոքիմիական ախտորոշումը կատարում են ընդամենը այն բանի համար, որ բացառեն որևէ այլ պաթոլոգիա: Բայց ինքնին կոնքազդրային հոդի արթրոզը ախտորոշման ցուցանիշերի մեջ փոփոխությունների չի հանգեցնում, դրանք մնում են նորմայի սահմաններում և բորբոքման ցուցիչներ չեն լինում: Դիագնոստիկայի կարևորագույն մոթեդներից մեկը ռենտգենոգրաֆիան է: Դեպքերի մեծ մասում նույնիսկ արթրոզի փուլն է որոշվում բացառապես ռենտգենյան նկարի հիման վրա: Սակայն ցավոք ռենտգենյան հետազոտությունը չի կարող ֆիքսել արթրոզի ամենավաղ դրսևորումները՝  աճառային հյուսվածքի սկզբնական փոփոխությունները: Քանի որ աճառը սովորական նկարի վրա չի արտացոլվում, ապա դրա վնասման մասին կարելի է դատել միայն կողմնակի ցուցանիշներով: Այդ պատճառով արթրոզը կարելի է ճանաչել միայն այն ժամանակ, երբ հոդի քայքայումը արդեն բավական հեռու է գնացել: Ավելի վաղ փուլերում արթրոզը կարելի է ճանաչել միայն տոմոգրաֆիայի օգնությամբ:

-Կոնքազդրային հոդի կառուցվածքը

Կոնքազդրային հոդը պատկանում է սովորական սինովիալ հոդերի թվին: Դրա ձևավորման մեջ մասնակցում են ընդամենը երկու միակցվող ոսկորներ. ազդրային և զստափոսային:

Զստային ոսկորի  քացախափոսը կատարում է <<գնդապարկի>> դեր, որում տեղադրված է ազդրային ոսկորի գնդաձև հոդային գլխիկը:

Զստափոսը և հոդային գլխիկը միասին ձևավորում են յուրահատուկ հոդակապ, որի շնորհիվ առողջ կոնքազդրային հոդը ունակ է կատարել տարատեսակ շրջանաձև շարժումներ:

Նորմայում և զստափոսի խոռոչը, և ազդրային ոսկորի գլխիկը ծածկված են գիալինային աճառի շերտով: Աճառն իրենից ներկայացնում է առաձգական, շատ ամուր և շատ հարթ <<տակդիր>>, որն ապահովում է միակցվող ոսկորների իդեալական սահեցումը միմյանց նկատմամբ. բացի այդ, աճառը ամորտիզացնում և տեղաբաշխում է բեռնվածությունը շարժման ժամանակ և քայլելիս: Իդեալական սահեցումը ապահովվում է աճառի յուրահատուկ ֆիզիոլոգիայի շնորհիվ: Այն <<աշխատում է>> թաց սպունգի նման, որից ճնշման ժամանակ ջուր է արտամղվում, իսկ ճնշման դադարումից հետո սպունգի խոռոչները կրկին լցվում են ջրով: Միայն թե ի տարբերություն սպունգի, աճառից արտամղվում է ոչ թե ջուր, այլ հոդային հեղուկ, որն ունի հատուկ յուղիչ հատկություններ: Այդ հեղուկը աճառի մակերեսին ձևավորում է պաշտպանիչ թաղանթ: Պաշտպանիչ թաղանթի շերտի հաստությունը կախված է ծանրաբեռնվածության աստիճանից, այսինքն ճնշման ուժից:

Աճառի սնուցումը և դրա քսուքը ապահովվում են նույն հոդային հեղուկով, որը հոդի խոռոչում գրավում է ողջ ազատ տարածքը:

Կոնքազդրային հոդի գործունեության մեջ կարևոր դերակատարում ունեն դրան շրջապատող խոշոր մկանները՝ ազդրայիննները և նստատեղայինները: Դրանք մոտ երեսունն են: Առանց լավ զարգացած մկանների հոդերի ճիշտ շարժումներն անհնար են, բացի այդ մկաններն իրենց վրա են վերցնում բեռնվածության մի մասը քայլելիս և վազելիս՝ կատարելով ակտիվ ամորտիզատորների դեր: Այդպիսով, այն մարդկանց մոտ, ում մոտ լավ են զարգացած նստատեղային ևն ազդրային մկանները, դրանց ուժի շնորհիվ նվազում է տրավմատիզացնող ծանրաբեռնվածությունը հոդի վրա անհաջող շարժումների, ցատկերի, վազքի կամ երկարատև քայլքի դեպքերում:

Մկաններն ունեն ևս մեկ ֆունկցիա, որի մասին քչերն են հիշում ու հաշվի առնում. Իրենց երկար աշխատանքի ընթացքում դրանք խաղում են յուրօրինակ պոմպի դեր՝ իրենց անոթների միջով մղելով արյան մեծ ծավալներ: Այդպիսի մղման շնորհիվ արյունը հոդի շուրջը ավելի լավ է շրջանառվում՝ հասցնելով նրան ավելի շատ սնուցող նյութեր:

Կոկսարթրոզի պատճառները և դրա ժամանակ փոփոխությունները կոնքազդրային հոդում

Կոնքազդրային հոդի արթրոզը կարող է զարգանալ մի շարք պատճառներով: Ամենից հաճախ հանդիպող պատճառներից է հոդի գերբեռնումը կամ երկարատև ծանրաբեռնվածությունը հոդի վրա. դա լինում է պրոֆեսիոնալ մարզիկների ու  աշխատանքի բնույթից ելնելով ոտքով երկար տարածություններ հաղթահարող մարդկանց մոտ:

Հոդի հնարավոր գեռբեռնումի ևս մեկ պատճառ է գեր մարդկանց մոտ ոտքերի ծանրաբեռնումը: Վազքի կամ քայլքի ժամանակ ծնկան և կոնքազդրային հոդերի վրա է ընկնում մարմնի քաշը 2-3 անգամ գերազանցող ծանրություն: Պատկերացնենք օրինակ 150 կգ քաշ ունեցող գեր մարդու՝ յուրաքանչյուր քայլ գցելիս նրա ոտքերի հոդերի վրա է ընկնում 300-500 կգ ծանրությամբ ճնշում: Քանի դեռ մարդը երիտասարդ է, նրա աճառային հյուսվածքը դեռ ի վիճակի է տանել մշտական բարձր ճնշում: Սակայն տարիքի հետ, երբ նվազում է աճառի առաձգականությունը, հոդերը սկսում են արագորեն մաշվել:

Ըստ հաճախականության՝ կոկսարթրոզի առաջացման պատճառներից երկրորդը հոդի տրավմատիզացիան է:

Տրավմաները, հատկապես քրոնիկ, հանգեցնում են արթրոզի առաջացմանը նույնիսկ երիտասարդ մարդկանց մոտ, այն դեպքում, որ նրանց մոտ արթրոզի առաջացման բնական պատճառներ դեռևս պետք է չլինեին: Քրիոնիկ տրավման (միկրոտրավման) նպաստում է հոդի մեջ վնասվածքների <<կուտակմանը>>, որոնք ժամանակի ընթացքում հանգեցում են  աճառի ատրոֆիայի կամ ենթակա ոսկրի քայքայմանը՝ դրա հետագա դեֆորմացիայով:

Կոնքազդրային արթրոզի զարգացման մեջ ժառանգականության դերը վիճարկվում է: Այժմ արդեն բավական ակնհայտ է, որ ինքնին արթրոզը ժառանգաբար չի փոխանցվում: Բայց ահա նյութափոխանակության առանձնահատկությունները, աճառային հյուսվածքի կառուցվածքը և կմախքի թուլությունը ծնողներից անցնում է գենետիկորեն:

Հոդերի բորբոքումը (արթրիդը) շատ հաճախ հանգեցնում է այսպես կոչված երկրորդական արթրոզի ի հայտ գալուն: Հոդերի բորբոքման ժամանակ դրանց խոռոչում վարակի առկայությունը և հոդային հեղուկի հատկությունների փոփոխությունը հանգեցնում են նրան, որ փոփոխվում են ինքնին աճառային հյուսվածքի հատկությունները, և այն դառնում է ոչ լիարժեք: Բացի այդ արթրիդի դեպքում համարյա միշտ տեղի են ունենում արյան շրջանառության խախտում և հոդի սինովիալ  պատյանի անբարենպաստ փոփոխություններ: Այդ պատճառով արթրիդը, նույնիսկ բուժվածը, արդյունքում դեպքերի գրեթե կեսի ժամանակ <<գործի է դնում>> օստեոարթրիդի զարգացման մեխանիզմը:

Կոկսարթրոզին նպաստող այլ հանգամանքներ են հանդիսանում հորմոնալ փոփոխությունները, շաքարային դիաբետը, օստեոպորոզը, մի շարք նյարդային հիվանդությունների դեպքում ոտքերում զգայունության կորուստը և նյութափոխանակության որոշ խախտումներ:

Այսօր առաջավոր գիտնականների ու բժիշկների համար ակնհայտ է դարձել, որ հոդերում արթրոզային փոփոխությունների զարգացման հիմնական պատճառ է հիվանդի քրոնիկ սթրեսային վիճակը:  Այսպես, բիոքիմիկներին ու ֆիզիոլոգներին հայտնի է, որ շարունակական սթրեսի ու երկարատև բացասական ապրումների ժամանակ մարդու և կենդանիների մակերիկամները արտազատում են մեծ քանակությամբ կորտիկոստերոիդ հորմոններ, ինչը հանգեցնում  է գիալուրոնային թթվի արտադրման նվազմանը. վերջինս հոդային հեղուկի կարևոր բաղադրիչ է հանդիսանում:

Հոդային հեղուկի անբավարարության կամ անլիարժեքության ժամանակ տեղի է ունենում հոդային աճառների <<չորացում>>, դրանց  <<ճաքճքում>> և բարակեցում, ինչը կարճ ժամանակում հանգեցնում է արթրոզի: Պրոցեսը խորանում է նաև նրանով, որ <<սթրեսային>> կորտիկոստերոիդային հորմոնները իջեցնում են մազանոթների թափանցելիությունը, և այդպիսով վատացնում են վնասված հոդերի արյան մատակարարումը:

Քրոնիկ սթրեսի համատեղումը վերոնշյալ անբարենպաստ գործոնների հետ (հոդերի գերբեռնում, տրավմատիզացիա, ժառանագականություն և այլ) հանգեցնում են նրան, որ հոդային աճառների կառուցվածքը փոխվում է դեպի վատը: Այդ փոփոխությունների պարզեցված սխեման ունի հետևյալ տեսքը.

Սկզբում աճառը դառնում է չոր և անհարթ, ծածկվում է ճաքերով: Այնտեղ, որտեղ աճառների արանքում պետք է լինի <<փափուկ>> սահեցում, առաջանում է անոմալ հպում. հոդային մակերեսները շարժման ժամանակ սկսում են <<կառչել>> միմյանցից: Հպումից աճառները խոցոտվում են և բարակում, <<մաշվում>>: Աճառը կորցնում է ամորտիզացիոն հատկությունները և դադարում է ենթակա ոսկրի վրա ազդող ճնշումը մեղմացնել: Հատկապես տուժում է ազդրոսկրի գլխիկը: Բարձր ճնշման պատճառով այն հարկադրված է հաստանալ: Այդ բոլոր փոփոխությունները համապատասխանում են արթրոզի սկզբնական, առաջին փուլին:

Հետագայում, կոկսարթրոզի երկրորդ փուլում, աճառային ամորտիզացիայից զուրկ ազդրոսկրի գլխիկը սկսում է տափակել՝ այդպես է տեղի ունենում հոդային մակերևույթի կոմպենսիացիոն մեծացումը: Այդ մակերևույթի ծայրերով տարածվում է վերափոխված ոսկրային հյուսվածքը, որը ձևավորում է ռենտգեն նկարների վրա լավ տեսանելի պալարները՝ օստեֆիտները: Օստեֆիտների այլ տեսակը, որոշ գիտնականների կարծիքով, ձևավորվում է ոսկրին սահմանակից հոդային պատիճի ոսկրացման հետևանքով:

Հոդի պատիճը և սինովիալ պատյանը նույնպես աստիճանաբար վերափոխվում են՝ տեղի է ունենում դրանց կնճռոտում: Սինովիալ պատյանի փոփոխության հետևանքով խախտվում է հոդային հեղուկի շրջանառությունը, հեղուկն էլ դառնում է խիտ և մածուցիկ: Դրա յուղիչ հատկությունները նշանակալիորեն վատանում են, բացի այդ մածուցիկ հեղուկը աճառին ավելի վատ է հասցնում սնուցող նյութեր, իսկ դրանց դեֆիցիտի դեպքում թուլացած հոդային աճառը ավելի արագ է դեգրադացիայի ենթարկվում: Եվ քանի որ ամորտիզացնող աճառային տակդիրը միակցված ոսկրերի արանքում գնալով բարակում է, ապա դրանց միջև հեռավորությունը երկրորդ փուլում փոքրանում է արդեն 60-80 տոկոսով:

Այդպիսով, շարժումների ժամանակ տեղի է ունենում ոսկրերի հոդային վերջավորությունների քսում մեկը մյուսին, որոնք մնացել են առանց աճառային ամորտիզատորի: Այդ պահից հոդի քայքայումը հատկապես արագ է ընթանում՝ կարճ ժամկետներում հասնելով արթրոզի երրորդ փուլին՝ կոնքազդրային հոդի նշանակալի դեֆորմացիայի՝ հոդային խոռոչի ամբողջական կամ գրեթե ամբողջական անհետացման:

Երրորդ փուլում հոդի շարժունակությունը հասնում է նվազագույնին, քանի որ ազդոսկրի գլխիկը փաստացիորեն սեղմվում է զստափոսի մեջ: Դրանով հանդերձ հոդի մեջ պրակտիկորեն նորմալ աճառային հյուսվածք չի մնում: Այդ փուլում հնարավոր է կամ վիրահատական բուժում, կամ երկարատև ու բարդ կոմբինացված թերապիա:

Հիշենք նաև, որ կոնքազդրային հոդի վիճակը նշանակալիորեն կախված է դրան շրջապատող արյունատար անոթների վիճակից: Կոկսարթրոզի ժամանակ վնասված հոդի շրջանում արյան շրջանառությունը գրեթե միշտ նվազ է: Բացի այդ, հիվանդության առաջխաղացմանը զուգընթաց հոդի շարժունակության նվազումը և դրա <<մղման>> ունակության բացակայությունը հանգեցնում են հոդը շրջապատող արյունատար անոթներում առավել մեծ կանգի, ինչն իր հերթին նպաստում է ինքնին հոդի վիճակի վատթարացմանը: Առաջանում է փակ շրջան, որը շատ բարդ է կազմաքանդելը:

Բացի այդ, կոկսարթրոզի զարգացման արագությունը կախված է նաև մարդու մկանային համակարգի վիճակից: Այսպես, տղամարդկանց մոտ, ովքեր ունեն բավական հզոր մկանա-կապանային համակարգ, հիվանդությունը ավելի թեթև է ընթանում, քանի որ մկանները իրենց վրա են վերցնում վնասված հոդի վրայի բեռը: Այսինքն որքան ուժեղ և ամուր են  հիվանդ հոդը շրջապատող մկանները, այնքան ավելի դանդաղ է ընթանում դրա քայքայումը: Այդ հանգամանքը անհրաժեշտ է հաշվի առնել կոկսարթրոզի բուժման ժամանակ՝ մեծ ուշադրություն հատկացնելով մկանների ամրացմանը հատուկ վարժությունների միջոցով:

Հեղինակ՝ Աշոտ Թամրազյան


Please follow and like us:

Կոկսարթրոզ(Կոնքազդրային հոդի արթրոզ)

Հիվանդությունը զարգանում է սովորաբար քառասուն տարեկանից հետո հավասարապես թե կանանց, թե տղամարդանց մոտ: Արթրոզը կարող է ախտահարել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու հոդերը: Բայց նույնիսկ երկկողմանի ախտահարման դեպքում, որպես կանոն, սկզբում ախտահարվում է մեկ հոդը, ապա երկրորդը: Կոկսարթրոզի հիմնական ախտանիշն է ցավը աճուկի հատվածում, որը դեպի ներքև է հարվածում ազդրի առաջնային ու կողային մակերեսով: Երբեմն ցավային զգացողությունները տարածվում են նաև նստատեղի վրա:

Սովորաբար ցավը հասնում է մինչև ազդրի կենտրոնը կամ մինչև ծունկը (ծնկից ներքև այդ ցավը գրեթե երբեք չի տարածվում): Շատ հազվադեպ ցավը հասնում է մինչև սրունքի մեջտեղը, բայց չի իջնում մինչև ոտքերի մատները՝ դրանում է կոկսարթրոզային ցավի և գոտկատեղի վնասվածքից առաջացած ցավի տարբերությունը:

Ցավերն առաջանում են հիմնականում քայլելու և անկողնուց կամ աթոռից վեր կենալու փորձի ժամանակ: Հաճախ հենց առաջին քայլերն են լինում ամենից ցավոտը: Այնուհետև, երբ մարդը մի փոքր քայլում է, զգացողությունը մի քիչ թեթևանում է: Սակայն երկար քայլելու դեպքում ցավային զգացողությունները կրկին ուժեղանում են: Հանգստի վիճակում, նստած կամ պառկած, ցավերը սովորաբար անցնում են:

Կոկսարթրոզի վաղ փուլերում ցավային զգացողությունները աճուկում և ազդրում թույլ են արտահայտված, հաճախ նկատվում է ընդամենը թեթև կաղություն և ոչ ուժեղ, <<նվացող>> ցավ քայլելիս: Դեպքերի մեծ մասում դա աստիճանաբար անցնում է, բայց երբեմն, անհաջող շարժումից կամ ծանրությունից հետո, կարող են տեղի ունենալ բավական կտրուկ սրացումներ, որոնք տևում են մի քանի օրից մինչև մի քանի ամիս:

Աստիճանաբար ցավային զգացողություններին ավելանում է հիվանդ ոտքի շարժունակություն սահմանափակում: Մարդը դժվարությամբ է ոտքը դեպի կողմ տանում, ձգում դեպի կուրծքը, դժվար է գուլպա կամ կոշիկ հագնելը: Ոտքը գրեթե դադարում է պտտվել աջ ու ձախ կամ պտտվել գոտկատեղի շարժումների հաշվին:

Կոկսարթրոզի առաջխաղացմանը զուգահեռ  մի շարք հիվանդների մոտ շարժման և քայլելու ժամանակ կարող է առաջանալ գնալով ավելի արտահայտված ճռթոց հիվանդ հոդի մեջ:

Շատ հեռու գնացած դեպքերում հիվանդ ոտքը կարճանում է (սակայն հիվանդների մոտ տասը տոկոսի մոտ զարգանում է ատիպիկ՝ <<ոչ ճիշտ>> կոկսարթրոզ, երբ հիվանդ ոտքը, ընդհակառակը, երկարում է): Կարճացած ոտքը հատկապես նկատելի է, երբ հիվանդը պառկած է մեջքի վրա: Միանգամից տեսանելի է դառնում որ հինանդ ոտքը առողջից կարճ է և շրջված է դեպի դուրս: Ոտքի կարճացման պատճառով մարդը քայլելիս նկատելի կաղում է. նա կարծես ընկնում է հիվանդ ոտքի վրա:

Կաղալու արդյունքում ողնաշարի գոտկային հատվածը քայլելիս ենթարկվում է մեծ ծանրաբեռնվածության: Այդ պատճառով ժամանակի ընթացքում աճուկի և ազդրի ցավերին ավելանում են <<հոգնածության ցավեր>> գոտկատեղի հատվածում:

Հիվանդության մոտավորապես նույն փուլերում էլ առաջանում է ազդրի մկանների ատրոֆիա. հիվանդ ոտքի ծնկից վերև մկանները կարծես չորանում են, և դրանց ծավալները փոքրանում են: Ազդրային մկանների ատրոֆիան հանգեցնում է ծնկան շրջանում  ջլերի միացման հատվածում ցավերի առաջացմանը: Երբեմն ծնկան մեջ նման ցավային զգացողությունները կարող են ավելի ուժեղ արտահայտված լինել, քան աճուկային կամ ազդրի ցավերը: Արդյունքում հաճախ սխալ ախտորոշում են կատարում՝ ծնկան հոդի արթրոզ, և անցկացնում են ոչ ադեկվատ բուժում:

Հեղինակ՝ Աշոտ Թամրազյան

Please follow and like us: