Էլիտ-Մեդ բժշկական կենտրոն

Երևան, Հակոբ Հակոբյան 3/15

Էլ.հասցե:

[email protected]

Աշխատանքային ժամեր

Երկ-Շբթ: 8.30am - 7.00pm

Title

Autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et dolore feugait.

Tag Archive

Կալցիումը, վիտամին D-ն ու օստեոպորոզը

Բուժման նպատակներով կալցիումի կիրառումը վաղուց է հայտնի: Դեռ Հիպպոկրատի ժամանակներում ամենից հայտնի դեղամիջոցներից մեկը կավիճն էր: Ոչ պակաս հին արմատներ ունի նաև օստեոպորոզի խնդիրը՝ կմախքի համակարգային հիվանդությունը, որը բնութագրվում է ոսկրային զանգվածի ցածր քանակով և ոսկրային հյուսվածքի միկրոկառուցվածքային վնասվածքներով, որոնք հանգեցնում են ոսկրի խոցելության բարձրացմանը, և համապատասխանաբար, կոտրվածքների ռիսկի մեծացմանը:

Վերջին ժամանակներս օստեոպորոզի խնդիրը ձեռք է բերել հատուկ ընդգծվածություն իրար անմիջական կապված երկու դեմոգրաֆիկական գործընթացների հետևանքով. ծեր մարդկանց պոպուլացիայի էական բարձրացմամբ, և համապատասխանաբար, դաշտանադադարի շրջանում գտնվող կանանց քանակի աճով: 65 տարեկանից բարձր գրեթե յուրաքանչյուր երրորդ կնոջ մոտ հանդիպում է, ծայրահեղ դեպքում, գոնե մեկ կոտրվածք: Ազդոսկրի կոտրվածքները հանգեցնում են կյանքի միջին տևողության 12-15 տոկոս իջեցման: 50 տարեկանում օստեոպորոտիկ կոտրվածքների ռիսկը կազմում է 39,7 տոկոս կանանց, և 13,1 տոկոս տղամարդկանց համար: Յուրաքանչյուր 10 կնոջից 4-ը կյանքի ընթացքում ունենում է մեկից մի քանի օստեոպորոտիկ կոտրվածքներ:

Հայտնի է, որ մարդու արյան շիճուկի մեջ կալցիումի պարունակությունը պահպանվում է մշտական մակարդակի վրա (2,25-2,75 մմոլ/լ) և մանրամասն վերահսկվում է (ցերեկային տատանումները կազմում են 3-4 տոկոս): Ոչ բջջային իոնիզացված կալցիումը (օրգանիզմում կալցիումի ընդհանուր պարունակության 1 տոկոսից պակաս) հանդիսանում է մետաբոլիկ ակտիվ ֆրակցիա: Իոնիզացված կալցիումի մակարդակը, և հետևաբար, արյան շիճուկի կալցիումը կախված է աղիներում, երիկամներում ու կմախքում կատարվող գործընթացների փոխազդեցությունից և վերահսկվում է կալցիումը կառավարող երեք հորմոններով՝ պարատերոիդ, կալցիոտրոլ և կալցիոտոնին: Ամենից կարևոր է պարատերոիդ հորմոնը (դրա գործողության ժամանակը մի քանի րոպե է), որը արագորեն բարձրացնում է կալցիումի մակարդակը՝ ազդելով բոլոր երեք օրգան-թիրախների վրա. բարձրացնում է ոսկրային ռեզորբցիան, աղիներում կալցիումի աբսորբցիան և կալցիումի երիկամային ռեաբսորբցիան:

Կալցիումի հիմնական աղբյուրներն են կաթնային (կաթ, կաթնաշոռ, պինդ պանիրներ և այլն) և ձկնային մթերքները, ընդեղենը, ծաղկակաղամբն ու ծովակաղամբը: Կալցիումի յուրացմանը խանգարում են թրթնջուկի պարունակությամբ մթերքները (սպանախ, հաղարջ, խաշնդեղ), ինչպես նաև ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունները (խոց, երիկամաքարային հիվանդություն, քրոնիկ հեպատիտներ և այլն): Այդ պատճառով այն խորհուրդը, որ օստեոպորոզի պրոֆիլակտիկայի համար բավարար է կալցիումով հարուստ սնունդ օգտագործել, իրեն լիովին չի արդարացնում:

Տղամարդկանց և կանանց մոտ ծերունական օստեոպորոզի առաջացման հիմնական պատճառներից մեկը աղիներում կալցիումի աբսորբցիայի նվազեցումն է, որն առաջանում է վիտամին D-ի նվազ ընդունումից և մաշկում դրա ձևավորման նվազեցումից: Սննդակարգում կալցիումի պարունակության ցածր մակարդակը նույնպես նպաստում է մակրոէլեմենտի աբսորբցիային և արյան մեջ դրա մակարդակի իջեցմանը: Ծերունական օստեոպորոզի ժամանակ դիտարկվում է կալցիումի ոչ բավարար յուրացում, որը փաստորեն շատ կարևոր դերն է կատարում հիվանդության պաթոգենեզում: Սակայն հիվանդության պաթոգենեզում ամենից կարևոր նշանակությունն ունի արյան մեջ ու ոսկրային հյուսվածքներում վիտամին D-ի ակտիվ մետաբոլիտների դեֆիցիտը:

Հղիությունն իր հերթին հանդիսանում է յուրահատուկ սթրեսային վիճակ մոր կալցիումային մետաբոլիզմի համար: Պլազմայի ծավալի մեծացումը հանգեցնում է դրա երիկամային զտման ինտեսիֆիկացիայի, ինչը բարձրացնում է կալցիումի կորուստի քանակը և նպաստում է ֆիզիոլոգիական հիպերկալցիուրայի առաջացմանը: Կալցիումի նկատմամբ աճող կարիքների ապահովման նպատակով բարակ աղիում մեծանում է դրա աբսորբցիան: Ուսումնասիրությունները հղի կանանց շրջանում ցույց են տալիս, որ հղիության առաջին եռամսյակի համեմատ երկրորդ և երրորդ եռամսյակներում ոսկրային հյուսվածքների խտությունը զգալի իջնում է:

Այդպիսով, հետազոտությունները վկայում են կալցիումի օգտագործման անհրաժեշտության մասին առաջնային (կմախքի առավելագույն ամուր բնութագրիչների ձևավորման նպատակով) և երկրորդական (ոսկրային հյուսվածքների հետագա կորուստների կանխման համար դրա որոշակի կառուցվածքային-ֆունկցիոնալ խախտումների դեպքում) պրոֆիլակտիկայի համար, ինչպես նաև օստեոպորոզի և դրա բարդացումների բուժման ժամանակ:

Կալցիումը գլխավոր ոչ հորմոնալ միջոցն է, որը կիրառվում է օստեոպորոզի պրոֆիլակտիկայի համար: Վերջին ուսումնասիրությունները վկայում են այն մասին, կալցիումի լրացուցիչ ընդունումը (0,5-1,5 գրամ/օր) նվազեցնում է դաշտանադադարից հետո ոսկրային հյուսվածքի կորուստի ծավալները: Կալցիումի օգտագործումը նպաստում է ողերի, ազդրոսկրերի կոտրվածքների հաճախականության նվազեցմանը ծեր հասակում: Կատարված հետազոտությունների արդյունքները վկայում են, որ սննդակարգում օրական 700 մգ կալցիում օգտագործող կանանց և տղամարդկանց մոտ ազդոսկերի կոտրվածքների քանակը 60 տոկոսով ավելի քիչ է, այն մարդկանց համեմատ, ովքեր ընդունում են 500 մգ-ից պակաս քանակով:

Կալցիումի և վիտամին D-ի ադեկվատ կիրառումը դիտարկվում է որպես օստոեպորոզի պորֆիլակտիկայի համար ամենից ռացիոնալ մոտեցումներից մեկը:

Վերջերս ամերիկյան ազգային ֆոնդի հեղինակավոր էքսպերտների մի խումբ, որը զբաղված է օստեոպորոզի ուսումնասիրությամբ, ներկայացրել է կալցիումի և վիտամին D-ի կիրառման մի շարք մտահանգումներ, որոնց մեջ առանձնանում են հետևյալ կետերը.

  1. Կալցիումի դեղամիջոցներով բուժումները արդյունավետ են նույնիսկ այն կանանց համար, ովքեր ունեն ոսկրային հյուսվածքի նորմալ միներալ խտություն:
  2. Կալցիումի դեղամիջոցնորվ բուժման ֆոնին կոտրվածքների ռսիկը իջնում է ոչ պակաս, քան 10 տոկոսով:
  3. D վիտամինի դեֆիցիտ ունեցող հիվանդների մոտ կալցիումի և D վիտամինի դեղամիջոցներով բուժումը կմախքային ոսկորների կոտրվածքների ռիսկը իջեցնում է 30 տոկոսով:
  4. Կալցիումի ադեկվատ կիրառումը (սննդի միջոցով կամ դեղամիջոցներով) խորհուրդ է տրվում բոլոր կանանց՝ անկախ այլ հակաօստեոպորոզային միջոցների ընդունումից:

ՀԵՂԻՆԱԿ՝ Բ.Գ.Դ. Պրոֆեսոր Վ.Վ. Պովորոզնյուկ

Please follow and like us: